Pancho Villa

Villa Francisco, zwany Pancho Villa, właściwie Doroteo Arango (1877-1923), generał, dowódca chłopskiej partyzantki podczas rewolucji meksykańskiej 1910-1917. Od 1910 stał na czele oddziału partyzanckiego walczącego w północnych stanach Meksyku - Chihuahua i Coahuila - przeciwko siłom prezydenta P. Díaza, następnie przeciwko prezydentowi F.I. Maderze. W 1914 wspólnie z E. Zapatą opanował na krótko stolicę Meksyku. 1915 poniósł szereg klęsk podczas 6-miesięcznych krwawych walk z generałem A. Obregónem. Do 1920 prowadził działalność partyzancką w stanie Chihuahua.

W styczniu 1916 oddział Villi, w odwecie za czynne popieranie przez USA rządu V. Carranzy, zaatakował pociąg pasażerski, zabijając 16 podróżnych amerykańskich, a w marcu wtargnął do położonego niedaleko granicy amerykańskiego miasteczka Columbus (stan Nowy Meksyk), zastrzelił 19 żołnierzy amerykańskich i spalił domy, co spowodowało amerykańską karną ekspedycję generała J.J. Pershinga, trwającą do 1917. 1920 Villa złożył broń, podpisał z rządem meksykańskim ugodę i otrzymał hacjendę Canutillo. Mimo uzyskanych gwarancji bezpieczeństwa został podstępnie zamordowany.